أبو علي سينا
14
معيار العقول ( فارسى )
و تصاوير كتاب مرتبط است . و مجموع نسخهء حاضر با ورق الحاقى 22 ورق يا 44 صفحه مىشود . نام كاتب و تاريخ كتابت نسخه به هيچ وجه ذكر نشده ، امّا از اسلوب خطّ و املاء كلمات و تصوير اشكال و نقوش پيداست كه چندان قدامت و كهنگى ندارد و ليكن نسخهيى قديمتر داشته كه از روى آن استنساخ شده است پشت صفحهء اوّل بخطّ كاتب اصل نوشته : « معيار العقول در علم جرّ ثقيل تصنيف شيخ الرّئيس » و شمارهء اوراق را با خطّ سياق 22 ورق تعيين كرده است . در صفحهء اوّل از ورق الحاقى چهار شكل از اشكال آلت ( بكره ) را رسم كرده ( شكل 15 ) و در حواشى آن بخطّى كه ظاهرا از كاتب اصل باشد دو فقره توضيح داده است . - يكى به اين عبارت كه باطرز املاء آن عينا نقل مىشود : « قطر بكرهء دويم دو چندان قطر بكرهء اوّل بايد و سيوم يكنيم چند [ بايد ؟ ] قطر دويم و چهارم مثل و ثلث سيوم و پنجم مثل و ربع چهارم و على هذا [ القياس ؟ ] عدد هر بكره را بعدد بكرهء سابق آن نسبت دهند قدر آن از قطر سابق حاصل شود . . . مثل و ثلث است » . قسمت ديگر به اين عبارت كه جاى نقطهها در نسخه محو شده است : « . . . . دويم شكل ساختهاند از چهار بكره و اين شكل بكره است براى جرّ اثقال گران يكى بر ثقل و يكى بر بالا . . . قائم كردهاند . . . از افزونى بكرات قوّت بر ثقل غالب آيد . . . . » پشت اين صفحه كه صفحهء 44 آخر نسخه مىشود هم شكلى رسم شده ( شكل 16 ) و پهلوى آن چليپا بخطّى كه ظاهرا مغاير با خطّ كاتب اصل و متعلّق به مالك